Alarm!

juni 4, 2017 geve

Wat gebeurt er eigenlijk als wij een ervaring hebben die traumatiserend werkt? Ons brein heeft zo zijn eigen manier van omgaan met gevaar. In deze blog een uitleg. Kijkend naar trauma zijn een aantal gebieden belangrijk;

  • De prefrontale cortex is betrokken bij cognitieve en emotionele functies als beslissingen nemen, plannen, sociaal gedrag, empathie en impulsbeheersing. Het is het gedeelte van het brein dat achter het voorhoofd ligt; vooraan over de breedte van ons brein.
  • Daarachter ligt de cortex cingularis anterior. Dit gedeelte van ons brein is verantwoordelijk voor de verwerking van  emotionele prikkels.
  • De amygdala bestaat uit twee kernen die de functie hebben om binnenkomende informatie te koppelen aan emoties. Het ligt in het gedeelte van ons brein dat ook wel het lymbisch systeem wordt genoemd.

Deze drie centra zijn door ragfijne netwerken met elkaar verbonden.

Stel, je zit rustig thuis op de bank en je ziet een spin lopen. Je ogen geven deze informatie door aan je brein. Je zal dan wellicht schrikken; de amygdala. Vervolgens wordt die angst in de cortex cingularis anterior verwerkt. Dit gaat dus over emotie regulatie. Bij de een komt de emotie veel heftiger binnen dan bij de ander. Wat er vervolgens mee gebeurd, is afhankelijk van de verbinding met de prefrontale cortex. Ben je in staat om rustig na te denken en te zien dat zo’n spinnetje eigenlijk handig is tegen de muggen, of sta je in de overlevingsstand en is je brein de rest van de avond alert en aan het denken waar dat monster zich op dit moment zou kunnen bevinden? Dit bepaalt dus uiteindelijk je gedrag; je slaapt niet meer, of je loopt met de stofzuiger in de hand te zoeken om het arme beest voorgoed naar de eeuwige spinnen-jachtvelden te helpen. Of je blijft rustig zitten en laat het voor wat het is.

Bij trauma staat het brein in een constante alarmstand. Iemand met een spinnenfobie zou je dus kunnen omschrijven als iemand met een ‘spinnentrauma’. Het brein is door een eerdere ervaring ingesteld op de heftigheid van de emotie (angst in dit geval). Het zal er alles aan doen om een soortgelijke ervaring te voorkomen en staat scherp om alle informatie die mogelijkerwijs met spinnen te maken heeft op te sporen. Dat is de focus. De prefrontale cortex en de cortex singularis anterior zijn ondergeschikt geraakt aan de amygdala.

Zie het als een autoalarm dat al afgaat als er een vogeltje op je auto landt. Het kan geen onderscheid meer maken tussen daadwerkelijk gevaar en onschuldige prikkels. Bij trauma is dit net zo. Iemand met PTSS zal voortdurend het gevoel hebben in gevaar te zijn; zijn verbindingen met de amygdala en de andere hersengebieden die kunnen kunnen zorgen voor redelijk nadenken functioneren niet naar behoren.

Ons zenuwstelsel heeft een activerend en een stabiliserend deel (het sympatische en parasympatische zenuwstelsel). Het activerende gedeelte van ons zenuwstelsel maakt in zo’n geval voortdurend stresshormonen aan. Dat is immers nodig omdat het brein informatie doorgeeft dat er accuut gevaar dreigt. Dit maakt dat men chronische stress ervaart, slecht slaapt, hartkloppingen heeft, transpireert etc. Deze lichaamssignalen worden op hun beurt weer waargenomen en niet zelden wordt deze informatie door het brein (amygdala) in alarmstand gezien als een bevestiging van dreigend gevaar; zo is het cirkeltje rond. De stresshormonen die ons lichaam aanmaakt werken trapsgewijs; elke dosis is even genoeg, vervolgens is er weer ietsje meer nodig; het gevaar wijkt immers niet.

Het zal je niet verbazen dat dit roofbouw pleegt! Hoge bloeddruk, een slecht werkend immuunsysteem etc. Mensen raken burned-out, hebben geen vat meer op hun emoties, ervaren concentratie problemen, raken oververmoeid.

Wat dus erg belangrijk is, is dat het stabiliserende gedeelte van het zenuwstelsel weer op gang kan komen, zodat we weer beter vat krijgen op onze emoties en beter kunnen nadenken over wat er gebeurt. Dit kan door ademhalingsoefeningen, mindfullnes, yoga etc. Het is vaak erg moeilijk om deze stap te nemen omdat de adrenaline en cortisol spiegels zo hoog zijn dat rust pakken simpelweg niet meer mogelijk zijn. Mensen denken dat het helpt om dan te gaan hardlopen; dat voelt prettig omdat we zo gejaagd zijn. Terwijl wandelen beter is; er zijn gewoon geen reserves meer om een grote inspanning (hardlopen) te doen. Het werkt contraproductief.

Naast de oefeningen zijn gesprekken met een therapeut belangrijk om steeds meer te werken aan het leren begrijpen wat er met je gebeurt (prefrontale cortex), zodat je uiteindelijk de binnenkomende emoties kan hanteren (cortex singularis anterior)  en ernaar kan handelen. Het integreren van deze twee invalshoeken maakt dat je uiteindelijk op een nieuwe manier kan ervaren en handelen. Met behulp van de simpele oefeningen kan je je zenuwstelsel aan het werk zetten opdat je rustiger wordt en je bent weer in staat rustiger en beter te reageren op stressvolle situaties. Of dat nu gaat over werksituaties, stress in je relatie, omgaan met spinnen, vliegangst en andere navenante zaken.

Als iemand in jouw omgeving veel stress ervaart zal je misschien geneigd zijn hem of haar uit te leggen dat hij zich geen zorgen hoeft te maken. Er is immers niets aan de hand. Als je bovenstaande informatie hebt gelezen zul je misschien begrijpen hoe weinig zinvol dit is. Je doet immers een beroep op dat deel van het brein dat voor een groot deel is uitgeschakeld (prefrontale cortex). Het is simpelweg niet in staat om te doen wat het zou moeten doen; nadenken, schakelen.

Het is dus belangrijk om te werken met technieken die de amygdala (het auto alarm) beter afstellen. Dit is nodig zodat er gewerkt kan worden aan het versterken van de delen in het brein die kunnen helpen de situatie op een goede manier in te schatten en te verwerken.

Simpele oefeningen die je dagelijks kan toepassen zijn in allerlei vormen te vinden op youtube. Het is echter niet zaligmakend. Als je enkel en alleen maar hier op richt zal je brein hierin een oplossing zoeken en gaan voor de kick die de rust van zo’n oefening geeft. Dan wordt mindfullnes of yoga of meditatie een soort vlucht om niet meer te voelen; negatieve emoties te ‘voorkomen’.  Altijd op zoek naar rust. Dat is een utopie. Het gaat om de combinatie van deze technieken en cognitieve en ervaringsgerichte therapie. Het vergroot je veerkracht om het leven te leven met al zijn ups en downs.

Delen?
FacebooktwitterlinkedinFacebooktwitterlinkedin